Ушбу саҳифада
Энг муҳим уч нуқта
Усой ўша тун тош остида қолди; Сарез кўчирилгандан кейин, ойлар ўтиб сув остида қолган.
Саккизта Чорвоқ — тахминий эълон қилинган рақамлар қиёси; бугунги ўлчов эмас.
Термиз харитаси дарё йўли; хавф саҳнаси эса шартли схема, тошқин башорати эмас.
Бир тун, икки хил тақдир
1911 йил 18-февралдаги зилзила Помирда улкан тоғ кўчкисини юзага келтирди. Кўчки Усой қишлоғини босиб, Мурғоб дарёсини тўсди. Сув йиғила бошлади. Сарез аҳолиси кўчирилган; қишлоқ ойлар ўтиб кўтарилган сув остида қолган.
Икки қишлоқ бир кечада йўқолмаган. “Ухлаб ётарди” — тунги воқеанинг бадиий ифодаси, ҳар бир аҳолининг ҳолати ҳақида ҳужжатли даъво эмас. Қишлоқлар жойлашуви ва чироқлар реконструксия.
Ҳеч ким қурмаган тўғон
Тахминан 2 км³ тоғ жинси дарёни тўсиб, 500 метрдан баланд Усой табиий тўғонини ҳосил қилган. Манбаларда Сарез кўлининг ҳажми тахминан 16–17 км³ деб берилади. Чорвоқнинг тахминан 2 км³ сиғимига қиёсласак, саккизтача Чорвоқ чиқади.
Баландлик баҳолари фарқ қилади: 560–600 метр. “Саккизта Чорвоқ” — эълон қилинган тахминий ҳажм ва сиғимларнинг яхлитланган қиёси. Бу янги ўлчов ҳам, икки омборнинг бугунги сув сатҳлари таққосланиши ҳам эмас.
Сув қаердан чиқади?
Сув тош уюми орасидан сизиб, тўғоннинг пастки томонида булоқлар бўлиб чиқади. Булоқлар қуйи оқимдаги дарёга қўшилади. Шу билан бирга кўлда сув сақланиб туради.
Кесимдаги каналлар, тошлар ўлчами ва оқим тезлиги тушунтирувчи схема. Улар ўлчанган ерости йўллари эмас; “сизади” дегани кўлдаги ҳамма сув оқиб кетади дегани эмас.
Фаразий хавф ва кузатув
Кўлга катта ёнбағир кўчкиси тушса, тўғондан ошиши мумкин бўлган тўлқин ҳосил бўлиши — тадқиқотларда кўрилган шартли ссенарийлардан бири. Жаҳон банки якуний ҳисоботида кузатув ва эрта огоҳлантириш тизими 2004 йил декабрда ўрнатилгани қайд этилган.
Бу яқинлашаётган ёки муқаррар фалокат прогнози эмас. Видеодаги хавф саҳнаси фаразий схема; аниқ тўлқин баландлиги, вақти ёки етиб борадиган ҳудудини ҳисобламайди. 2004 йилги ўрнатиш қайди тизимнинг ҳар бир қисми бугун ишлаётганига кафолат эмас.
Термиз харитаси нимани кўрсатади?
Мурғоб Кудара билан қўшилиб Бартангни ҳосил қилади. Бартанг Панжга қуйилади; Панж Вахш билан қўшилиб Амударёни ҳосил қилади. Амударё Термиз ёнидан оқади. Филм шу оддий қуйи оқим йўналишини кўрсатади.
Бу тошқин Термизгача етади деган даъво эмас. Дарё йўли хавф саҳнасидан алоҳида; Бартанг қисми схематик чизилган.
Ҳақиқий релйеф, реконструксия қилинган воқеа
Релйеф Copernicus ДЕМ, харита асослари ва дарёлар Natural Earth маълумотларига таянган. Ўқилиши учун баландлик 1,12 баравар кучайтирилган. Қишлоқлар, кўчки, сув тўлиши, тарихий сув сатҳлари ва чироқлар 3Д реконструксия.
Бу 1911 йилги ҳужжатли сурат ёки физик симуляция эмас. Одамлар белгиси аниқ аҳоли сони ёки кўчиш йўлини кўрсатмайди. Муқова АИ ёрдамида яратилган бадиий реконструксия; ундаги манзара аниқ геодезик модел эмас.
Материаллар ҳақида
produced using Copernicus WorldDEM-30 © DLR e.V. 2010-2014 and © Airbus Defence and Space GmbH 2014-2018 provided under COPERNICUS by the European Union and ESA; all rights reserved
Natural Earth: публиc домаин. Харита ва тарихий ўтишлар тушунтириш учун соддалаштирилган.
Анимация ва синтезланган эффектлар: Nmaga Bunaqa. Муқова — бадиий реконструксия.
Хато топдингизми?
Аниқ хато ёки яхшироқ манба топсангиз, даъво ва ҳаволани юборинг. Текширамиз ва тузатиш санасини шу саҳифада кўрсатамиз.
Instagram орқали ёзинг
